Saga Hafnarfjarðar
Hafnarfjörður dregur nafn sitt af því að hér er góð höfn frá náttúrunnar hendi. Í Hvaleyrarlóni var frá fyrstu tíð öruggt skipalægi í öllum veðrum því Háigrandi varði lónið líkt og hafnargarðar nútímans gera. Staðarins er fyrst getið í Landnámabók en elstu heimildir um siglingar til Hafnarfjarðar og Straumsvíkur eru frá lokum 14. aldar. Erlendir sæfarar kepptust um að koma fyrstir til Hafnarfjarðar snemma vors og setja upp búðir áður en aðrir kaupmenn kæmu til landsins. Nálægðin við kóngsgarðinn á Bessastöðum og hirðstjóra konungs ásamt tryggri höfn skapaði sérstöðu Fjarðarins. Á 15. öld tóku Englendingar að stunda verslun í Hafnarfirði, en einnig áttu Hollendingar og Þjóðverjar viðskipti við landsmenn. Nokkrum sinnum sló í brýnu milli erlendra kaupmanna í Hafnarfirði. Að endingu tókst Þjóðverjum að flæma Englendinga á brott frá Hafnarfirði. Eftir það höfðu Hansakaupmenn aðsetur í Hafnarfirði, byggðu vöruskemmur á Háagranda, sem gekk frá Hvaleyri inn í fjörðinn. Aðalstöðvar þeirra kölluðust Fornubúðir, nærri Óseyri. Höfðu þeir mikil umsvif og komu sér upp kirkju sem stóð trúlega frá 1537 til 1608, en þá var hún rifinn að tilskipan Kristjáns IV Danakonungs. Þetta var fyrsta lúterska kirkjan sem reist var hér á landi og þj,,ónuðu þýskir prestar við kirkjuna því Íslendingar voru kaþólskrar trúar til 1550. Þýskir kaupmenn réðu lögum og lofum allt til ársins. 1602 að einokunarverslun Dana hófst á Íslandi.
Danskir kaupmenn versluðu í Hafnarfirði þar til einokunarversluninni lauk seint á 18. öld. Var Hafnarfjörður helsti verslunarstaður landsins á þessu tímaskeiði. Árið 1793 settist Bjarni Sívertsen hér að og gerðist brátt umsvifamikill í verslun og viðskiptum undir leiðsögn konu sinnar Rannveigar. Athyglisvert er að skoða æviskeið Bjarna því ekki hóf hann búskap sjálfur heldur gerðist vinnumaður hjá Jóni Halldórssyni lögmanni í Nesi og Rannveigu Filippusdóttur konu hans. Þegar Bjarni hafði starfað um hríð hjá Jóni og Rannveigu sem vinnumaður gerðist hann ráðsmaður þeirra og sá um rekstur búsins. Seint á 18. öld gerðist svo sá hörmulegi atburður að Jón drukknaði í miklum flóðum ofan Eyrarbakka, varð Rannveig þá ekkja en Bjarni rak áfarm búið fyrir hana. Skömmu síðar eða árið 1783 kvæntist Bjarni Rannveigu. Nokkur aldursmunur var á þeim hjónum, Bjarni var þá um tvítugt en Rannveig var orðin 39 ára. Eftir brúðkaupið hófu þau hjónin búskap á Bjarnastöðum í Selvogi og bjuggu þar allt til ársins 1794. Bjarna hafði tekist hið ómögulega, það er að flytjast á milli stétta. Hann var að vísu enn bóndi en tilheyrði nú stétt ríkra landeigenda í stað fátækra leiguliða. Spurningin sem menn spyrja sig enn þann dag í dag er; hvernig fór hann að þessu, hvað gerði hann, eða gerði hann ef til vill ekkert? Var það kannski Rannveig sem sá hvaða hæfileikum Bjarni var búinn og ákvað að nýta sér þá. Þá kemur einnig til greina að ástin hafi einfaldlega kviknað og viðskiptasjónamið engu skipt. Þessum spurningum verður án efa aldrei svarað til fullnustu en niðurstaðan var sú að bæði stóðu mun betur að vígi eftir en áður og hver veit nema þau hafi einnig verið hamingjusamari. Bjarni hafði kaupskip í förum ásamt miklum umsvifum í útgerð. Setti hann skipasmíðastöð á laggirnar og lét smíða þilskip og áraskip á Akurgerðislóðinni í þurrkví við Jaktaklett. Með dugnaði sínum og áræði markaði Bjarni upphafið að þróttmiklu atvinnulífi á staðnum og hefur alla tíð síðan verið nefndur „faðir Hafnarfjarðar”.
Um 1870 urðu miklar breytingar í útgerð hérlendis. Þá urðu þilskip algeng í stað árabáta og í kjölfarið fylgdi aukin atvinna. Íbúum bæjarins fjölgaði ört og voru orðnir 1300 þegar Hafnarfjörður hlaut kaupstaðarréttindi árið 1908. Var byggðin við botn fjarðarins vestan frá Fiskakletti suður að Óseyri og teygði sig aðeins upp hraunið norðan bæjarins.
Sjávarútvegur, verslun og þjónusta hafa löngum verið mikilvægustu atvinnugreinarnar í Hafnarfirði og ráðið miklu um búsetu og byggðaþróun. Fram yfir 1960 voru gerð út fjölmörg fiskiskip frá Hafnarfirði og þá snérist allt lífið um fiskinn. Það setti mikinn svip á bæjarbraginn þegar heimilisfeður voru á sjónum langtímum saman og voru börn í Firðinum gjarnan kennd við mæður sínar. Velsæld bæjarbúa óx eftir því sem fiskaðist betur, en hafið gaf og hafið tók. Sjórinn hafur kostað mörg mannslíf. Um miðja öldina urðu miklir skipsskaðar sem skildu margar hafnfirskar fjölskyldur eftir í sárum. Þó atvinnuhættir hefi breyst verulega síðustu áratugi er höfnin enn eitt mikilvægasta atvinnutæki bæjarins. Iðnaður skipar þar stóran sess og munar þar mestu um álverið í Straumsvík. Hafnarfjörður er stundum nefndur „Bærinn í hrauninu”, því hann er að miklu leyti byggður í Hafnarfjarðarhrauni. Það er eimmitt hraunið og nálægðin við hafið sem hefur skipt sköpum fyrir uppbyggingu bæjarins. Hafið hefur verið lífæðin í atvinnulegu tilliti og hraunið hefur myndað skjól fyrir veðrum og vindum.
